https://urs.ui.ac.ir/ مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای (توقف انتشار) fa daily 1 Sun, 13 Nov 2016 00:00:00 +0330 Sun, 13 Nov 2016 00:00:00 +0330 https://urs.ui.ac.ir/article_20537.html هدف از این پژوهش سنجش شاخص‌های جهانی شهر دوستدار سالمند در شهر تهران است که سازمان بهداشت جهانی آن راتدوین کرده است. در این مقاله راهکارهای طراحی براساس کارهای موفق اجراشده در سایر کشورها برای شهر تهران ارایه خواهد شد. در پژوهش حاضر پرسشنامة استاندارد سازمان بهداشت جهانی به تعداد 110 نسخه تکثیر گردید و در اختیار طراحان و برنامه‌ریزان شهری، متخصصان توانبخشی، پزشکان، پرستاران و سایر متخصصین و صاحب‌نظران مرتبط با بحث سالمندی، قرار گرفت. در ادامه داده‌های حاصل به نرم‌افزار SPSS نسخه 22 وارد شده و با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی به تجزیه و تحلیل داده‌ها پرداخته شده است. نتایج تحقیق بیانگر آن است که از میان شاخص‌های هشت‌گانۀ شهر دوستدارِ سالمند: شامل فضاهای باز و ساختمان‌ها، حمل و نقل، مسکن، مشارکت اجتماعی، تکریم سالمندان و مشمولیت اجتماعی، مشارکت شهروندی و استخدام سالمندان، امکانات‌ ارتباطات و اطلاعات و خدمات سلامتی و محلی و عامل حمل و نقل در شهر تهران دارای وضعیت مطلوب‌تری برای سالمندان داشته و شاخص مشارکت شهروندی و استخدام و مسکن برای آنان بسیار نامناسب است. می‌توان گفت که پژوهشگران و طراحان شهری برای تحقیقات آتی باید برای برنامه‌ریزی مسکن و فضاهای باز ساختمان‌ها به صورت جزئی‌نگر و دقیق‌تر وارد شده و طراحی‌ها و برنامه‌های دقیق‌تری را در این زمینه در پیش گیرند. هدف از این پژوهش تنها سنجش این موضوع بوده و انتظار می‌رود در آینده به صورت ویژه و جزئی این دو مقوله مطالعه و بررسی شود.  https://urs.ui.ac.ir/article_20538.html یکی از ابعاد مهم پایداری و توسعه پایدار شهری، بُعد اجتماعی آن است که با تشدید آثار زیانبار زیست‌محیطی توسعه شهری، به این بُعد پایداری کم‌توجهی شده است. هدف پژوهش حاضر تحلیل پایداری و شناخت نابرابری‌های اجتماعی- اقتصادی شهر ارومیه به موازات رشد آن در بازۀ زمانی 90-1375 است. روش تحقیق حاضر توصیفی‌ – تحلیلی و تطبیقی است. اطلاعات لازم از سرشماری عمومی نفوس و مسکن، در محدوده بلوک‌های آماری برای سال های 1375 و 1390 تهیه شده و تعداد 30 شاخص با تحلیل عاملی ارزیابی گردیده است. برای شاخص‌سازی و انجام محاسبات از نرم‌افزارهای آماری و برای ترسیم نقشه‌ها و تحلیل Hot Spot از نرم‌افزار Arc GIS10.3 استفاده شده است. یافته‌ها بیانگر آن است که رشد شهر ارومیه سبب افزایش تعداد بلوک‌هایی با پایداری متوسط شده است و ضمن کاهش تعداد بلوک‌های با پایداری خیلی خوب و خوب، کاهش بلوک‌های با پایداری ضعیف و خیلی ضعیف را نیز از نظر شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته است. عامل ترکیبی برای سال 1390 تحلیل لکه‌های داغ برای بلوک‌های آماری سال مذکور نقاط با پایداری اجتماعی - اقتصادی خوب در مرکز شهر جایابی شده و به طرف حاشیه‌‌های شهر، از پایداری شاخص‌ها کاسته می‌شود. در سال 1390 تحلیل خودهمبستگی فضایی نیز از توزیع شاخص‌های اجتماعی - اقتصادی شهر ارومیه به صورت خوشه‌ای و متمرکز بوده است. بنابراین در توزیع شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی، عدالت فضایی رعایت نشده است. https://urs.ui.ac.ir/article_20539.html در تحلیل ریخت‌شناسیِ نظام‌های شهری، صفات و ویژگی‌های منتسب به شهرها ناظر اصلی بر سلسله‌مراتب و سازمان‌یابی آنهاست. این ویژگی‌ها در قالب متغیرهایی نظیر گره و تراکم قابل اندازه‌گیری است. اساس تحلیل عملکردی، تعامل و کنش‌ میان شهرها، در بررسی و تحلیل نظام‌های شهری است؛ این روش، جایگاه هر شهر در نظام شهری را در نسبت با موقعیت قرارگیری آن در فضایی از جریان‌ها می‌سنجد. در این رویکرد، تأکید بر داده‌های رابطه‌ای و درجه تعامل هر یک از نقاط با دیگر نقاط در نظام جریان‌ها استوار است. بر این اساس به منظور دستیابی به فهم درست از سازمان فضایی سیستم/ شبکه‌های شهری، شناخت و بررسی روابط عملکردی (ناشی از تعامل و قابلیت دسترسی میان شهرها) و ریخت‌شناسی (حاصل از ویژگی‌های مکانی گره و تراکم سکونتگاه‌ها) ضروری است. روش تحقیق این مقاله کمی است و با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی- تحلیلی و ابزار تحلیل شبکه، ضمن تبیین مؤلفه‌های گره، تراکم و دسترسی، به بررسی و تحلیل شبکه منطقه کلانشهری تهران در سه دوره 1380، 1385 و 1390 می‌پردازد. جهت درک شبکه شهری منطقه، از روش‌های تحلیلی عملکردی و ریخت‌شناسی استفاده می‌شود و در انتها با هم‌پوشانی و مقایسۀ نتایج حاصل از این دو، میزان انطباق ویژگی‌های عملکردی (دسترسی و جریان) با عامل‌های ریخت‌شناسی (گره و تراکم)، شبکه شهری منطقه بررسی می‌شود. نتایج مقاله بیانگر روند گرایش تغییرات نظام عملکردی شبکه شهری منطقه کلانشهری تهران در دوره‌های بررسی‌شده از تمرکز عملکردی در یک نقطه مسلط به سمت الگوی توزیع عملکردی است. همچنین الگوی ریخت‌شناسی شبکه منطقه کلانشهری تهران در طول سال‌های  مذکور، در حال گسترش به سمت الگوی چندمرکزی از طریق ایجاد ارتباط با نقاط شهری جدید است. یافته‌های این مقاله نشان‌دهنده وجود رابطه معنادار میان نظام عملکردی و نظام ریخت‌شناسی در منطقه کلانشهری تهران است.  https://urs.ui.ac.ir/article_20540.html یکی از چالش‌های انسان امروز، کیفیت زندگی اوست. «کیفیت محیط» زیرمجموعه‌ای از مهم‌ترین ابعاد کیفیت زندگی انسان است. از طرفی دیگر، حضور در فضاهای شهری، پیش‌زمینه‌ای بر ایجاد روابط (تعاملات و مراودات) اجتماعیِ انسان شهرنشین است. اندیشمندان نیز، کیفیت را با حضور هم‌جهت می‌دانند؛ به‌طوری که انسان تا مکانی را مطلوب و رضایت‌بخش جهت حضور نیابد، به ندرت قدم در آن می‌نهد. هدف از مطالعه حاضر، در ابتدا، بررسی ابعاد کیفیت محیطی مؤثر بر حضور شهروندان در فضاهای شهری بوده و پس از آن، ارزیابی تأثیرگذارترینِ این ابعاد بر حضور ایشان در فضاهای تجاری است. نوع پژوهش، کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی - تحلیلی است. گردآوری اطلاعات به دو صورت کتابخانه‌ای - اسنادی و پیمایشی - میدانی و با روش پرسشنامه انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش، شامل شهروندان در سه گروه شاغلین، ساکنین و رهگذران در خیابان تجاری راهنمایی مشهد بوده است. حجم نمونه، 300 نفر از این شهروندان است و برای هر گروه، حدود 100 پرسشنامه توزیع شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ابعاد کیفیت محیطی مؤثر بر حضور شهروند، متشکل از ابعاد سازنده فضاهای شهری بوده که عبارت‌اند از ابعاد کالبدی، زیست‌محیطی، عملکردی و ادراکی- معنایی. همچنین یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که از میان ابعاد مؤثر بر حضورپذیری در فضاهای شهری، تنها بعد ادراکی - معنایی در رتبه اول، و بُعد عملکردی در مرتبۀ دومِ تأثیرگذاری بر حضورپذیری در فضاهای تجاری شهری قرار می‌گیرند. https://urs.ui.ac.ir/article_22712.html تراکم شهری نامطلوب یکی از معضلات اساسی شهرهای امروز است و می‌تواند منشأ بسیاری از نابسامانی‌های دیگر نظیر توزیع نامتعادل خدمات شهری، ترافیک شدید، اشراف و غیره باشد. بنابراین هدف این پژوهش الگوسازی ظرفیت بارگذاری تراکم ساختمانی در شهر ارومیه براساس روشی علمی است. پژوهش حاضر با توجه به هدف آن از نوع تحقیقات کاربردی است و با توجه به روش انجام کار از ماهیتی توصیفی - تحلیلی برخوردار است. به همین منظور ابتدا با مطالعة منابع مرتبط با تراکم ساختمانی، تعداد 13 شاخص براساس موجودبودن اطلاعات برای شهر ارومیه انتخاب شده است. محاسبۀ وزن شاخص‌ها نیز براساس روش AHP انجام گرفته و پس از رقومی‌سازی، ویرایش نقشه‌ها و آماده‌سازی لایه‌های اطلاعاتی به استاندارد‌سازی شاخ‌ها با استفاده از توابع فازی که براساس رابطۀ هرکدام از شاخص‌ها با هدف پژوهش تعریف می‌شود، در نرم‌افزار Idrisi Selva اقدام شده است. در گام بعدی وزن به‌دست‌آمده از روش AHP در هریک از شاخص‌ها ضرب شده و درنهایت با به‌کارگیری جمع وزنی به ترکیب شاخص‌ها برای ظرفیت‌سنجی بارگذاری تراکم ساختمانی در شهر ارومیه پرداخته شده است. نتایج حاصل از خروجی تحقیق بیانگر آن است که 2 درصد مساحت اراضی در پهنة ظرفیت تراکم ساختمانی خیلی کم، 21 درصد مساحت اراضی در پهنة ظرفیت کم، 31 درصد مساحت اراضی در پهنة ظرفیت متوسط، 30 درصد مساحت اراضی در پهنۀ ظرفیت زیاد و 16 درصد مساحت اراضی در پهنۀ با ظرفیت تراکم ساختمانی خیلی زیاد قرار گرفته است.